Friday, 21 September 2018



'विश्व शांति दिवसा'च्या शुभेच्छा!!

- मनोज कुलकर्णी

Wednesday, 19 September 2018

शीतल सौंदर्यवती नीशा परुळेकर!


रूपगुणसंपन्न मराठी अभिनेत्री नीशा परुळेकर चा आज वाढदिवस!
'चित्रा' (२०१०) चित्रपटात नीशा परुळेकर!

'चित्रा' (२०१०) या अण्णाभाऊ साठे यांच्या कादंबरीवर राज कुबेर यांनी केलेल्या स्त्री-केंद्रित सामाजिक चित्रपटातून नीशाची प्रभावी भूमिका मी प्रथम पाहिली..त्यावेळी तिच्याशी चांगली चर्चाही झाली!
'माहेरची वाट' चित्रपटात नीशा परुळेकर!


२००६ मध्ये 'चश्मे बहाद्दर' द्वारे रूपेरी पडद्यावर पदार्पण केलेल्या नीशा परुळेकरने नंतर 'असीमा - बियॉन्ड बाउंडरीज' (२००९), 'आम्ही चमकते तारे' (२०१२), 'परीस' (२०१३) व 'प्राईम टाईम' (२०१५) सारख्या वेगळ्या धर्तीच्या चित्रपटांतून भूमिका रंगवल्या.


त्यांचबरोबर 'रमाबाई भीमराव आंबेडकर' आणि 'महानायक वसंत तू..' यां चरित्रपटांतूनही तिने काम केले!
ग्लॅमरस सौंदर्य..नीशा परुळेकर!

दरम्यान राजकारणात प्रवेश करून समाजकार्यात ती हिरीरिने सहभाग घेऊ लागली!

अलिकडे 'पोलीस लाईन - एक पूर्ण सत्य' (२०१६) अणि 'दंडित' (२०१७) ह्या सामाजिक चित्रपटांतून तिने वैशिष्ट्यपूर्ण भूमिका साकारल्या आहेत.

काहीशा नीळसर पिंगट अशा तिच्या सुंदर डोळ्यांत भावोत्कटता प्रकर्षाने दिसते!

कला क्षेत्रातील पुढच्या वाटचालीसाठी तिला सुयश चिंततो !!

वाढदिवसाच्या हार्दिक शुभेच्छा!!!


- मनोज कुलकर्णी 
  ['चित्रसृष्टी', पुणे]

Monday, 17 September 2018

अमृतमहोत्सवी कवि-गीतकार महानोर!


निसर्गकवी ना. धो. महानोर
"गडद जांभळं भरलं आभाळ...
मृगातल्या सावल्यांना बिलोरी भोवळ
खोलवरी चिंब बाई मातीला दरवळ..!"
महानोरांचे 'रानातल्या कविता'!

अमृतमहोत्सवी निसर्गकवी ना.धो. महानोर यांचा वाढदिवस नुकताच संपन्न झाला! एका पावसाळी संध्याकाळी त्यांनी सादर केलेली ही कविता आठवते आणि मन त्या गंधानं धुंद होतं!

'रानातल्या कविता', 'गावातल्या गोष्टी' नि 'पक्ष्यांचे लक्ष थवे' सारखे त्यांचे विपुल साहित्य प्रसिद्ध आहे.

'जैत रे जैत' (१९७७) चित्रपटातील गीतात स्मिता पाटील!
"चिंब पावसानं रान झालं आबादानी.." सारखी त्यांची चित्रपटगीतेही तो मराठी मातीचा लहेजा घेऊन आली...अगदी "राजसा जवळी जरा बसा.." सारखी बैठकीची लावणी सुद्धा!

यात विशेषत्वानं आठवतं ते डॉ. जब्बार पटेल यांच्या 'जैत रे जैत' (१९७७) या चित्रपटात स्मिता पाटीलनं अप्रतिम साकार केलेलं..
'पिफ्फ' मधील सत्कारानंतर महानोरांसमवेत मी!

 "नभ उतरू आलं..चिंब थरथर वल्ल
अंग झिम्माड झालं हिरव्या बहरात!'

'अजिंठा' या त्यांच्या खंड्काव्यावर प्रसिद्ध कलादिग्दर्शक नितीन देसाई यांनी चित्रपटही केला!

'साहित्य अकादमी' ते 'पद्मश्री' असे मानाचे पुरस्कार त्यांना लाभले आणि मराठी साहित्य संमेलनाचे ते अध्यक्षही झाले!

'पिफ्फ' पुरस्कार सोहळ्यातही महानोरांची चांगली भेट झाली होती!

त्यांना मनःपूर्वक शुभेच्छा!!


- मनोज कुलकर्णी 
[' चित्रसृष्टी', पुणे]

गेले ते दिन गेले! 


मी तसा धार्मिक नाही; पण गणेशोत्सव चालू असताना काल एकदम पूर्वीचे म्हणजे कुमार वयातील दिवस आठवले! तेंव्हा आम्ही सदाशिव पेठेत (आजच्या भाषेत सिटीत) राहत होतो. आता कोरेगाव पार्क (फेमस 'केपी') सारख्या कॉस्मोपॉलिटन भागात राहायला येऊन २५ वर्षें झाली. पण तरीही पूर्वीचे पेठेतील उत्सवी वातावरण आणि अनेकविध सांस्कृतिक कार्यांतील सहभाग..येथील पार्कातील उच्चभ्रू वातावरणातही आठवतो!

आपल्याकडे एक तर सण भरपूर! चैत्र पाडव्यापासून ते सुरु होतात..त्या सुमारास तळेगाव (दाभाड़े) येथे आमच्या (काकांच्या) घरी तेथील जत्रेसाठी जाणे व्हायचे. बालपणीच्या काळात ती मौज वाटायची! नंतर आषाढ़ महिन्यात पालख्या यायच्या तेंव्हा घरच्या मोठ्यांबरोबर लक्ष्मी रस्त्यावर त्यांसाठी जायचो. मग एकादशीला विविध प्रकारचा उपवासाचा फराळ खाणे होई..त्यातही साबुदाण्याची खिचड़ी ही अतिप्रिय..केवळ त्यासाठी असे दिवस चांगले वाटत! 

या प्रसंगी एक हृदय आठवण सांगायची म्हणजे त्या काळात आम्ही राहत असलेल्या (नागनाथ पाराजवळील) भागातून एक वृद्ध एकतारी वर "ज्योत से ज्योत जगाते चलो प्रेम की गंगा बहाते चलो.." हे गाणे गात जायचा. ते ऐकविण्यासाठी माझे आजोबा (ज्यांचा मी लाड़का होतो) रात्री फूटपाथवर मला कडेवर घेऊन थांबत, कारण ते ऐकल्याशिवाय मी झोपत नसे! कालांतराने 'संत ज्ञानेश्वर' चित्रपटातील ते गाणे नि त्यातील अभिनय-भावार्थ अनुभवताना हेलावून गेलो. वाटले संतांना जीवंत असताना समाजाने छळले आणि आता त्यांच्या सोन्याच्या पालख्या काढ़तायत याला काय म्हणावे?

मग श्रावण तर समृद्ध निसर्गा बरोबर नागपंचमी व 'राखी पौर्णिमे' सारखे काही पारंपारिक, तर काही नातेसंबंध जपणारे सण घेऊन यायचा. मग घरी गोड नारळी भाताचा बेत आणि (सख्खी बहिण नसतानाही) अनेक चुलत-आत्ये बहिणींच्या विविधरंगी राख्या हातावर यायच्या. त्यातली लाडक्या बहिणीची राखी नंतर काढवत नसे! दही हंडी उत्सवात गल्लीत सगळ्यांच्या आनंदात नाचत सहभागी व्हायचो. भाद्रपद येताच गणेशोत्सवाचे वेध लागत. कारण आम्ही राहायचो त्या आपटे वाड्यात सार्वजनिक मंडळ स्थापन केले होते. तिथे गणपती बसवून सांस्कृतिक कार्यक्रम करायचो. त्यांत तेथीलच हौशी आपले कलागुण सादर करायचे. त्या काळात सर्वांमध्ये एक जिव्हाळ्याचे वातावरण प्रस्थापित व्हायचे! 

'परख' चित्रपटातील "बरखा बहार आयी.." ह्या गाण्यातील (पत्र्याच्या छतातून वाहणाऱ्या पागोळ्यांचे) वास्तव आम्ही तिथे राहताना प्रत्यक्ष अनुभवले! तसेच तेंव्हा आमच्याकडे प्रथम टेलीविज़न आल्यावर वाड्यातील सर्व जण 'छायागीत' नि चित्रपट पाहण्यासाठी आमच्या इथे जमा होत. सामुहीक कला-आस्वादाचा अनोखा आनंद त्यातून सर्वांना मिळे!

आमचे संयुक्त कुटुंब होते आणि वडील मोठे असल्याने कुळधर्म आणि गणपती नि गौरींसाठी काका, आत्या नि त्यांची कुटुंबे जमायची. दसरा-दिवाळीत पण एकत्र स्नेहभोजन व्हायचे! आमच्या ('आदर्श शिक्षिका' सन्मानित) आईने सर्वांचेच मोठेपणाने खूप केले. तिच्याच पुण्याईने आज (तिच्या) मालकीच्या प्रशस्त घरात आम्ही राहतोय! रामायण-महाभारताच्या गोष्टींनी नेहमीच आमच्यावर चांगले संस्कार करणारे आजोबा विजयादशमी (दसरा) ते नरकचतुर्दशी (दिवाळी) सारख्या दिवसांबाबतची महती कथन करायचे!..अक्काआजी कडूनही संस्कार नि लाड व्हायचे!

लहानपणी दिवाळीचे मोठे अप्रूप असायचे..नवीन कपडे, पहाटे उठून सुवासिक तेल-उटणे लावून आंघोळी, (वाटून आलेले) फटाके वाजवणे मग खास फराळ..आणि शाळेला दिवाळीची सुट्टी त्यामुळे धमाल! यांत व्हिडीओ आणून आवडीचे चित्रपट पाहणे होतेच; कारण तोपर्यंत केबल नेटवर्क आलेले नव्हते! आता सर्व चित्रच बदललेय..नवीन कपडे मनात आले की घेतले जातात, चकली-लाडू सारखे पदार्थ केंव्हाही समोर येतात आणि श्रीखंड-गुलाबजाम ची स्वीट डिश जेवणात कधीही असते!

आपल्या सणांबरोबरच ईद नि नाताळ सारखे उत्सव पण मी महाविद्यालयीन मित्रांबरोबर साजरे करीत आलोय. चित्रपटा प्रमाणेच शेरो-शायरीची ही आवड असल्याने ईद च्या दिवसांत मुशायरा ऐकायला जाणे, बिर्याणी-शिरखुर्मा ची लज्जत घेणे..आणि ख्रिसमस ला खास कॅम्प मध्ये जाऊन मेन स्ट्रीट वर रंगीन वातावरणात संध्याकाळी फिरणे आणि केक-चहाचा गप्पांसाह आस्वाद घेणे..हे होत आलेय! होळी-रंगपंचमी सुद्धा सर्व रंगांची नि सर्वांबरोबर खेळत असू!

आता आधुनिक युगात परंपरा तशाच जोपासणे शक्य नाही आणि सणांचे ते अप्रूपही नाही! आपल्या क्षेत्रात आपली आवड जोपासणे हयातच स्वारस्य वाटते. त्यामुळे दिवसभर चित्रपट विश्वात (कॉम्पुटर वर) लिखाणाच्या माध्यमातून रमून जातो! कधी शायरीत लेखणी आजमावतो! मात्र अशा दिवसांत एकांतात मन कधीतरी सणासुदीच्या पूर्वीच्या दिवसांत जाते..ज्यांत निखळ आनंद होता; आपलेपणा, वात्सल्य, निरागसता व प्रेम होते..जे आजच्या धकाधकीच्या जीवनात दुरावलेय!

- मनोज कुलकर्णी

Wednesday, 5 September 2018

'धोंडी' प्रसंगी पूजा पवार-साळुंखे!

समर्थ अभिनेत्री पूजा पवार-साळुंखे!



मराठी अभिनेत्री पूजा पवार-साळुंखे यांस वाढदिवसाच्या शुभेच्छा!
'एक होता विदुषक' (१९९२) मध्ये पूजा पवार!

१९८७ मध्ये रुपेरी पडद्यावर त्यांनी अजिंक्य देव बरोबर राजदत्त दिग्दर्शित 'सर्जा' तून पदार्पण केले. त्यास 'सर्वोत्कृष्ठ मराठी चित्रपटा'चा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाला होता. त्यानंतर डॉ. जब्बार पटेल यांचा कलात्मक 'एक होता विदुषक' (१९९२) आणि महेश कोठारे यांचा लोकप्रिय व्यावसायिक 'झपाटलेला' (१९९३) अशा चित्रपटांतून त्यांनी भूमिका रंगवल्या.
ऐन तारुण्यात सुंदर पूजा पवार!

विवाहानंतर दीर्घ कालावधी नंतर त्या २०१४ मध्ये चित्रपटाकडे परतल्या. त्यानंतर 'गोंदण' व अलिकडील 'धोंडी' अशा समकालिन चित्रपटांतून त्यांनी काम केले. नुकतीच त्यांनी दूरचित्रवाणी मालिकांतूनही भूमिका रंगविण्यास सुरवात केलीये!

त्यांस शुभेच्छा!

- मनोज कुलकर्णी
['चित्रसृष्टी', पुणे]

Sunday, 2 September 2018

संगीतकार श्रीनिवास खळे.

श्रीनिवास खळे 

संगीतातील 'शुक्र तारा'!



- मनोज कुलकर्णी


"श्रावणात घन निळा बरसला.."

कुठूनसे हे स्वर कानी आले आणि याचे संगीतकार श्रीनिवास खळे यांची आठवण झाली...आज त्यांचा ७ वा स्मृतिदिन!
संगीतकार श्रीनिवास खळे गाताना!

आग्रा घराण्याचा प्रभाव असलेले खळे यांची गीतेही तितकीच रसभरीत होती..आणि मराठीसह गुजराथी, बंगाली व हिंदी अशा अन्य भाषांतही त्यांनी ती संगीतबद्ध केली.

सर्व वयोगटांत त्यांची गाणी गुणगुणली गेली..अगदी "किलबिल किलबिल पक्षी..", "चंदाराणी.." सारखी लहानांची असो की "नीज माझ्या नंदलाला.." हे अंगाई गीत! "शुक्र तारा मंद वारा.." सारखे प्रणयरंजन असो वा "उगवला चंद्र पुनवेचा.." सारखे रागदारीतील...नाहीतर "आला पाऊस मातीच्या वासात.." सारखं अस्सल मराठी मातीतलं नि "भेटी लागी जीवा.." सारखे भक्तीगीत!

'यंदा कर्तव्य आहे' (१९५६), 'बोलकी बाहुली' (१९६१) आणि 'सोबती' (१९७१) सारख्या चित्रपटांना त्यांनी संगीतही दिले.

अनेक पुरस्कार त्यांना मिळाले आणि 'पद्मभूषण'ने ते सन्मानितही झाले!


खळेकाकांना भेटल्याचा क्षण अजूनही स्मृतीपटलावर आहे..पुण्यात संगीतकार नौशाद यांच्या हस्ते तेंव्हा त्यांचा सत्कार झाला होता!


राम गबालेंच्या 'जिव्हाळा' (१९६८) चित्रपटातले त्यांनी संगीतबद्ध केलेले व लता मंगेशकर यांनी गायलेले माझे आवडते गीत या क्षणी आठवते नि भरून येते...


"या चिमण्यांनो परत फिरा रे..."


- मनोज कुलकर्णी 
 ['चित्रसृष्टी, पुणे]

Saturday, 25 August 2018

विनोदवीर..विजय चव्हाण.

अकाली एक्झिट!




विनोदी अभिनेता विजय चव्हाण यांच्या आकस्मित निधनाची बातमी चटका लावून गेली!

१९८५ च्या सुमारास आचार्य अत्रे यांच्या 'मोरुची मावशी' नाटकाने विजय चव्हाण प्रसिद्धीच्या झोतात आला होता. मला आठवते त्यावेळी मी त्याची घेतलेली मुलाखत..जी तेंव्हा पुण्यातील 'मनोहर' साप्ताहिकात प्रसिद्ध झाली होती नि तो सुखावला होता! यात त्याने ती शिर्षक भूमिका साकारताना करावा लागणारा 'आटापिटा' कथन केला होता. "टांग टिंग टिंगा.." हे त्यातील गाजलेले गाणे संगीतबद्ध करणाऱ्या अशोक पत्की यांचेही ते पहिले हिट!
'मोरुची मावशी' नाटकातील त्या गाजलेल्या भूमिकेत विजय चव्हाण!




यानंतर 'आली लहर केला कहर' व 'वहिनीची माया' ने विजय चव्हाण चित्रपटात आला. त्यानंतर दादा कोंड़कें चा 'येऊ का घरात' (१९९२) असो वा महेश कोठारे चा लक्ष्मीकांत बेर्डे बरोबरील 'झपाटलेला' (१९९३) नाहीतर भरत जाधव बरोबरचा 'भरत आला परत' (२००७)..अशा विनोदवीरांबरोबर ही चित्रपटांतून त्याची अनोखी फार्सिकल 'जत्रा' रंगली. पुढे दूरचित्रवाणी मालिकांतूनही त्याने विविधरंगी भूमिका साकारल्या!

अलिकडेच राज्य शासनाचा 'व्ही. शांताराम जीवन गौरव पुरस्कार' स्वीकारल्यानंतर बोलताना प्रतिकुल (आरोग्य) परिस्थितीत ही आपली विनोद बुद्धी शाबूत असल्याचे त्याने दर्शवले; मात्र पुन्हा हसवण्याच्या भूमिकांत परतण्याचा त्याने व्यक्त केलेला आशावाद नियतीच्या चक्रात विरुन गेला!


त्यांस भावांजली!

- मनोज कुलकर्णी
 ('चित्रसृष्टी, पुणे)

Wednesday, 22 August 2018

सूर्यकांतजींना मुजरा!


- मनोज कुलकर्णी



मराठी चित्रपटाचा रूपेरी पडदा आपल्या अस्सल रांगड्या मराठी बाण्याने गाजवणारे रुबाबदार कलावंत म्हणजे..
सूर्यकांत मांढरे!
भालजी पेंढारकर यांच्या 'साधी माणसं' (१९६५) मध्ये सूर्यकांत व जयश्री गडकर!

ग्रामीण ('सांगते ऐका') वा सामाजिक ('कन्यादान') अशा विविध जातकुळीच्या चित्रपटांतून त्यांनी आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण अभिनयाचा ठसा उमटवला! त्यांच्या सर्वात संस्मरणीय आणि परस्पर विरोधी भूमिका ठरल्या त्या..'साधी माणसं' (१९६५) मधील सरळमार्गी, कष्टकरी शंकर व 'ज्योतिबाचा नवस' (१९७५) मधील गाजलेला बंडखोर सर्जेराव!

चित्रपटांबरोबर 'बेबंदशाही', 'आग्र्याहून सुटका' सारख्या ऐतिहासिक नाटकांतूनही त्यांनी भूमिका रंगवल्या..ते चित्रकारही होते आणि त्यांनी लिहीलेले 'धाकटी पाती' हे आत्मचरित्रही प्रसिद्ध झाले!

रुबाबदार पाटील ही सूर्यकांत यांनी झोकात रंगवला!
विविध पुरस्कारांसह 'पद्मश्री ' व 'महाराष्ट्र गौरव' सारखे सन्मानही सूर्यकांत ना लाभले!

सूर्यकांतजींबरोबरच्या आठवणी आजही मनात ताज्या आहेत..साधारण १९९२ च्या सुमारास आम्ही स्थापन केलेल्या 'पुणे फिल्म जर्नालिस्ट असोसिएशन' च्या पहिल्या कार्यक्रमास ते प्रमुख पाहूणे म्हणून आले होते. पुढे १९९५ ला मुंबईत साजऱ्या झालेल्या 'चित्रपट शताब्दी कार्यक्रमा'त नरीमन पॉईंट वरुन निघालेल्या मिरवणुकीत विक्टोरिया (घोडा) गाडीत त्यांच्याबरोबर मीही होतो! त्यानंतर १९९६ ला दिल्लीत सम्पन्न झालेल्या आपल्या 'आंतरराष्ट्रीय चित्रपट महोत्सवा' ('इफ्फी') मध्ये त्यांनी काम केलेला 'दोघी' चित्रपट 'पेनोरमा'त असल्याने तेही तिथे आले होते..असा भेटींतून ऋणानुबंध निर्माण झाला!

आज स्मृतीदिनी त्यांना ही भावांजली!!

- मनोज कुलकर्णी
 ['चित्रसृष्टी', पुणे]

Tuesday, 21 August 2018

सर्वोत्कृष्ट चित्रपट..बाळबोध कथासूत्र नि व्यक्तिरेखांकन!


- मनोज कुलकर्णी


'उत्कृष्ट चित्रपटा'चा या वेळचा महाराष्ट्र राज्य पुरस्कार मराठी 'रेडू' चित्रपटास मिळाल्यानंतर, आसामी 'व्हिलेज रॉकस्टार' ला सर्वोत्कृष्ट चित्रपटा'चा या वेळचा राष्ट्रीय पुरस्कार मिळाल्यानंतर पुन्हा तशीच निराशा झाली! 
याचे कारण दोन्हींचे बाळबोध कथासूत्र, व्यक्तिरेखांकन व सरधोपट हाताळणी!

मराठी 'रेडू' चित्रपटातील दृश्य!
'रेडू' चित्रपटातील अपवादात्मक तरल दृश्य!
आजच्या अत्याधुनिक युगात जिथे समाजाच्या (आर्थिकदृष्ट्या) खालच्या स्तरापर्यंतही टेलीविज़न पोहोचला आहे आणि इंटरनेट-मोबाईल सारख्या साधनांतून भरपूर करमणूक उपलब्ध झालीये..त्या काळात रेडीओ चे अप्रूप नि त्या भोवती गुंफलेली कथा कशी काय अपील होणार? अगदी १९७० दशकपूर्व काळ जरी 'रेड़ू' ने घेतला असला, तरी ट्रांजिस्टर साठी वेडापिसा होणारा माणूस हा खुळेपणा वाटतो. तसेच खाणीत काम करणारा हा माणूस घरीदारी तसाच मातकट कपड्यात वावरतो, विक्षिप्त हावभाव करतो आणि भोवतालची काही पण त्यांत अस्वाभाविक पणे येतांत..हे चित्र अगदी निरस वाटते! तसेच सामाजिक सलोख्याच्या उदात्त बिंदुवर चित्रपटाचा क्लायमॅक्स नेण्याचा प्रयत्न इथे दिसतो!..असा जर काही सामाजिक आशय चित्रकर्त्यांना मांडायचा होता, तर त्यासाठी अन्य कथावस्तु त्यांत घ्यायला हवी होती आणि स्वाभाविक व्यक्तिरेखांकन हवे होते! नाही म्हणायला (कोकण पार्श्वभूमीवर) छायाचित्रण तेवढे वेधक झालेय!

'इटालियन नववास्तववादा'चे प्रवर्तक व्हिट्टोरिओ डी सिका यांच्या 'बायसिकल थिवज' (१९४८) चित्रपटाचा संदर्भ इथे देणे उचित ठरेल. यात तत्कालिन आर्थिक-सामाजिक वास्तव मांडण्यासाठी सायकल कथावस्तु म्हणून केंद्रस्थानी होती; पण आजच्या मेट्रो युगातही तो भिडतो, कारण त्यातील कुटुंबप्रमुखाची ती सायकल हे उपजीविकेचे साधन होते आणि ती चोरीला गेल्यावर त्याचा माग घेतानाचा घटनाक्रम सर्व ज्वलंत वास्तव समोर आणतो. हे चित्र आज जगण्यासाठी संघर्ष करणाऱ्या समाजास सर्वकालीन अपील होणारेच! अर्थात या श्रेष्ठ चित्रकृतिशी तुलना होऊ शकत नाही; पण अशा प्रादेशिक चित्रपटांनी ह्याचे अवलोकन करावे! तसेच 'रेडू' ची हाताळणी काहीशी इराणी (किअरोस्तामी सारख्याच्या) चित्रपटाच्या अंगाने करण्याचा (असफल) प्रयत्न झाल्यासारखे वाटते; पण ती मर्मभेदी स्वाभाविकता त्यांस साध्य झालेली नाही!

आसामी 'व्हिलेज रॉकस्टार' चित्रपटातील दृश्य!
आसामी 'व्हिलेज रॉकस्टार'ची अवस्था अशीच सामान्य होती. त्याबाबत मी या वेळच्या राष्ट्रीय पुरस्कारां बाबत च्या माझ्या (इंग्रजी) लेखात लिहिले होते. गावातील साधारण परिस्थितीतील मुले आपला बॅन्ड काढू पाहतात हे त्याचे कथासूत्र होते..पण अर्ध्या भागातील त्यांचा वावर हा 'फ्रेंच न्यू वेव्ह' चे प्रवर्तक फ्रांस्वा त्रुफो यांच्या 'मिस्चिफ मेकर्स' (१९५७) या लघुपटातील उडाणटप्प्पू मुलांप्रमाणे (मात्र सरधोपट झालेला) वाटतो आणि खेळण्यातील वाद्ये घेऊन भरकटलेली ही पात्रे बेगडी वाटतात! हॅन्डी कॅमेराने केलेली ही हौशी फिल्म वाटते!

राष्ट्रीय आणि राज्य पुरस्कारांत सर्वोत्कॄष्ट म्हणून निवडलेले असे चित्रपट पाहता, याबाबतच्या परीक्षक समितीच्या गुणवत्तेविषयी संदेह निर्माण होतो! त्यांत सुधारणा होण्याची गरज आहे. यामध्ये पुरस्कारप्राप्त चित्रपटकर्त्यांना नाउमेद करण्याचा हेतु नाही. पुढचे चित्रपट उत्तम करण्यासाठी त्यांना शुभेच्छा!

- मनोज कुलकर्णी
['चित्रसृष्टी', पुणे]

Wednesday, 15 August 2018

 

जय भारत!


स्वातंत्र्य दिवसाच्या शुभेच्छा!


- मनोज कुलकर्णी

Friday, 3 August 2018

कुठेय विकास?


बातम्यांसाठी चॅनेल्स सर्फ करताना एका मराठी वाहिनीवर चालू असलेल्या मराठी चित्रपटाचे सध्याच्या परिस्थितिशी सांगड घालणारे दृश्य समोर आले..'गोष्ट छोटी डोंगराएवढी' (२००९) तील तो प्रसंग..

आत्महत्या केलेल्या शेतकऱ्याच्या वृद्ध वडिलांस (निळू फुले त्यांच्या अखेरच्या भूमिकेत) भेटायला आलेला मंत्री (सयाजी शिंदे) एक लाखाची मदत देणार असल्याचे सांगतो..त्यावर तो वृद्ध पिता म्हणतो "मरणासाठी एक लाख देता..जगण्यासाठी १०-१५ हजार देत चला शेतकऱ्याला!'..ते पाहून विषण्ण मनःस्थितित बाजुला उभा होतकरू इसम (मकरंद अनासपुरे) शेतकऱ्याच्या अनाथ मुलाला दाखवत मंत्र्याला म्हणतो, "याचं नाव विकास..कसा होणार?"

अलिकडच्या काळातील मराठी चित्रपटातील हे प्रखर समकालिन चित्र असावे!..नाहीतर फॅशन म्हणून (सोशल वर्कचा कोर्स केलेले) सामाजिक वास्तव पडद्यावर आणणारे (?) काही आहेत!

'सबका साथ आणि सबका विकास' म्हणत (स्वतःचाच विकास करीत असलेल्या) सत्ताधीशांनी आता भाबड्या जनतेला असे वेठीस धरु नये!

- मनोज कुलकर्णी
 ['चित्रसृष्टी', पुणे]

Monday, 30 July 2018

दिग्गज संगीतकार-गायक सुधीर फडके अर्थात बाबूजी!

बाबूजी स्मरण..जन्मशताब्दी लेख:


- मनोज कुलकर्णी



"तोच चन्द्रमा नभात..तीच चैत्रयामिनी..
एकांती मज समीप..तीच तूही कामिनी.."

अलिकडेच चंद्रग्रहण झाले..पण माझ्या मनात चंद्राचा संदर्भ असलेली काही हळूवार प्रणयी गीतें रुंजी घालीत होती..त्यांत अभिजात हिंदी बरोबरच होते ते बाबुजींनी संगीतबद्ध केलेले व गायलेले (शांता शेळके यांचे) हे मधूर गीत!

मराठी चित्रपटाच्या सुवर्ण काळातील सुगमसंगीतातील एक अध्वर्यु असलेले सुधीर फडके अर्थात बाबूजी यांचा काल स्मृतिदिन होता..त्याच्या तीन दिवस आधी त्यांचे जन्मशताब्दी वर्ष सुरु झाले!
प्रख्यात त्रिकुट.. चित्रपटकार राजा परांजपे, संगीतकार-गायक सुधीर फडके 
व लेखक गीतकार ग. दि. माडगूळकर! 

कोल्हापूर येथे जन्मलेले राम फड़के..म्हणजेच सुधीर फडके यांनी १९४१ मध्ये 'एच एम् व्ही' मध्ये आपली गायन कारकीर्द सुरु केली आणि १९४६ मध्ये नामांकित 'प्रभात फिल्म कंपनी' त संगीत दिग्दर्शक म्हणून ते रुजू झाले!

विशेष म्हणजे मराठी चित्रपटसृष्टीत संगीतकार म्हणून नाव कमावलेल्या सुधीर फड़के यांनी सुरुवातीस हिंदी चित्रपटांस संगीत दिले..'गोकुळ' चित्रपटासाठी क़मर जलालाबादी यांची गीते स्वरबद्ध केल्यावर, १९४७ मध्ये 'प्रभात' च्या 'आगे बढ़ो' अशा समयोचित चित्रपटास त्यांनी संगीत दिले..यशवंत पेठकर दिग्दर्शित ह्या चित्रपटाचा नायक होता देव आनंद..आणि याची नायिका असलेल्या ख़ुर्शीद बरोबर गाणी गायली होती मोहम्मद रफ़ी यांनी! (पुढे बाबुजींच्या लग्नात रफ़ी यांनी मंगलाष्टके म्हंटली होती असे सांगतात!)

प्रसिद्ध गायिका आशा भोसले संगीतकार सुधीर फडके!

'जगाच्या पाठीवर' (१९६०) मध्ये बाबुजींचे  
"एक धागा सुखाचा.." साकार करताना राजा परांजपे!

१९४८ मध्ये मग राजा परांजपे यांच्या 'जीवाचा सखा' द्वारे त्यांनी मराठी चित्रपटास संगीत देण्यास सुरूवात केली..ह्याची पटकथा व गीते ग. दि. माडगूळकर यांनी लिहिली होती आणि इथूनच राजाभाऊ-गदिमा व बाबूजी हे प्रसिद्ध त्रिकुट जमले! मग त्यांच्या 'पुढचं पाउल' (१९५०) सारखे ते एकत्र कायम पुढेच जात राहिले..आणि 'लाखाची गोष्ट' (१९५२) निर्मित गेले..आशा भोसले यांनी गायलेले "सांग तू माझा होशील का.." सारखी अवीट गोडीची गाणी यात होती. नंतर 'जगाच्या पाठीवर' (१९६०) मध्ये तर या त्रिकुटाच्या बाबुजींनीच गायलेल्या "एक धागा सुखाचा.. " सारख्या अर्थपूर्ण गाण्यांनी कमाल केली!


'भाभी की चुडिया' (१९६१) चित्रपटात "ज्योति कलश छलके.." गाण्यात मीना कुमारी!
दरम्यान बाबुजींनी अन्य चित्रपटकर्त्यांसाठी पण संगीत दिग्दर्शन केले..यामध्ये राम गबाले ('जशास तसे'/१९५१), राजा ठाकूर ('मी तुळस तुझ्या अंगणी'/१९५५) आणि मधुकर तथा बाबा पाठक ('प्रपंच'/१९६१) यांचा प्रामुख्याने समावेश होता! तसेच राजा परांजपे यांच्या 'सुवासिनी' (१९६१) सारख्या चित्रपटांतील गाजलेली जोड़ी रमेश देव-सीमा यांच्या निर्मितीतील 'या सुखांनो या' (१९७५) चित्रपटासही बाबुजींनी संगीत दिले आणि यात त्यांनी गायलेले शिर्षकगीतही सुखावह होते!


बाबुजींनी संगीत दिलेल्या काही अभिजात मराठी चित्रपटांच्या हिंदी आवृत्यांना पण त्यांनीच संगीतबद्ध केले..यांत प्रामुख्याने नमूद करायचा तो सुलोचनाबाईंच्या हृदय व्यक्तिरेखेने अजरामर झालेल्या 'वहिनींच्या बांगड्या' (१९५३) चित्रपटावरून निघालेल्या 'भाभी की चुडिया' (१९६१) या चित्रपटाचा..यात दिग्गज अभिनेत्री मीना कुमारीने ती भूमिका लाजवाब साकारली होती! यातील लता मंगेशकारांनी गायलेले "ज्योति कलश छलके.." हे गाणे तर काळजाला भिड़ते! तसेच विशेष उल्लेख करायचा तो बाबुजींनी संगीत दिलेल्या 'पेहली तारीख़' (१९५४) चित्रपटाच्या किशोर कुमारने गायलेल्या शीर्षक गीताचा.. 'रेडिओ सीलोन' ला पूर्वी दर महिन्याच्या एक तारखेला ते हमखास लागायचे!
संगीतकार-गायक सुधीर फडके सपत्नीक!

सुमारे १०२ चित्रपटांस सुधीर फडके तथा बाबुजींनी संगीत दिले ज्यांत मराठी बरोबरच हिंदी चित्रपटांचाही समावेश होता. त्यांनी संगीत दिलेल्या काही चित्रपटांस (पहिला 'प्रपंच'चा) राज्य पुरस्कार मिळाले, तर काहींना राष्ट्रीयही.. यांत राजा परांजपे यांचा 'हा माझा मार्ग एकला' (१९६१) होता! तर १९९१ मध्ये त्यांना 'संगीत नाटक अकादमी' चा सन्मानही प्राप्त झाला!

त्याच बरोबर गदिमांचे 'गीत रामायण' ही बाबुजींनी संगीतबद्ध करून घराघरांत पोहोचवले! तसेच गदिमांनी लिहिलेले सैनिकांसाठीचे मराठी स्फूर्तीगीतही त्यांनी संगीतबद्ध केले!

अखेरीस 'वीर सावरकर' चित्रपटाचा त्यांनी ध्यास घेतला होता..आणि (वारंवार दिग्दर्शक बदलून) वेद राही यांच्या कडून तो पूर्ण करून घेऊन २००१ मध्ये प्रदर्शित केला. याच्या पुण्यातील पत्रकार परिषदेस मी होतो!
बाबुजींच्या संगीतातील 'आधार' (१९६९) मध्ये "माझ्या रे प्रीती फुला." गाण्यात सुंदर अनुपमा!

तत्पूर्वी त्यांनी संगीतबद्ध केलेला शेवटचा मराठी चित्रपट होता 'रेशीम गाठी' (१९८८)..वर्षा उसगांवकर व अशोक शिंदे यांच्या भूमिका असलेल्या त्याच्या पुण्यातील प्रदर्शनानंतर पार्टी झाली होती आणि बाबूजी आवर्जून तिथे उपस्थित होते..भांडारकर रोड वरील हॉटेलच्या टेरेसवर तेंव्हा (चित्रपटावर चर्चा कमी होऊन) त्यांच्या संगीताची मैफलच पत्रकारांनी जमवली आणि मध्यरात्रीपर्यंत ती रंगली!

ते आठवून त्यांस आज ही सुमनांजली!!

- मनोज कुलकर्णी
['चित्रसृष्टी', पुणे]

Tuesday, 24 July 2018

(दिवंगत) काँग्रेस नेते विलासराव देशमुख!

रसिक राजकारणी!


गुरुदत्तच्या 'चौदावी का चाँद' (१९६०) मध्ये वहिदा रहमान!
राजकारणी म्हणजे रुक्ष असा आपला सर्वसाधारण समज असतो; पण काँग्रेसच्या काळातील रसिक मंत्री त्यांच्या कलासक्त भाषणांतून मी अनुभवलेत! त्यातले एक म्हणजे (दिवंगत) विलासराव देशमुख!

ते सांस्कृतिक मंत्री असताना त्यांच्या हस्ते मुंबईत झालेल्या चित्रपट महोत्सवात दिग्गज अभिनेत्री वहिदा रहमान यांचा सत्कार होता आणि तो झाल्यावर बोलताना त्यांनी वहिदाजींवर चित्रित झालेल्या अभिजात गाण्याची ओळ म्हंटली "चौदावी का चाँद हो..या आफताब हो..जो भी हो तुम खुदा की कसम लाजवाब हो.." हे ऐकून वहिदाजी उतार वयातही लाजेने चूर झाल्या होत्या!

हा किस्सा मी विलासरावांचे पुत्र नि आता चित्रपटसृष्टीत नाव कमावलेल्या रितेश देशमुखला त्याने निर्मित केलेल्या मराठी 'यलो' चित्रपटाच्या मागे पुण्यात झालेल्या पत्रकार परिषदेत गप्पांच्या ओघात सांगितला..तेंव्हा तो हे ऐकून भावुक झाला!

गुरुदत्तच्या 'चौदावी का चाँद' (१९६०) मधील रफींनी गायलेले माझे ते आवडते गाणे आज पाहत असताना ही आठवण झाली!


- मनोज कुलकर्णी
['चित्रसृष्टी', पुणे]